Cymaint Cestyll, Cyn Lleied o Amser

Wrth gwrs, ar goll oeddwn i.  Fel gwastad, Daeth taith arall i fod antur achos ar y ffordd yn ôl o Ddinbych-y-pysgod, roeddwn i wedi colli’r troi at Gaerfyrddin ac yn fuan ffeindiais fy hunan eistedd yn y glaw, rhywle yn ne orllewin Cymru.

Dim ots, darganfûm gastell!  Ac eithaf darganfyddiad oedd e hefyd – Woo Hoo!

P8272465

Roedd Castell Llawhaden a chafodd y castell ‘ma ei adeilad gan Esgob Bernard am 1115.  Bryd Hynny roedd yr esgobion Tyddewi adeiladu preswylfeydd o fewn yr esgobaeth.  Esgob Bernard oedd adeiladwr cyntaf o Gastell Llawhaden.  Does dim llawer o’r castell gwreiddiol yn aros nawr – dim ond llethr pridd mawr a’r ffos.

P8272470

Wedyn, yn 1362, penderfynodd Esgob Adam de Houghton ailadeiladu’r castell.  Felly, mae llawer o’r garreg yn eu dyddio i bryd hynny.

P8272472

Yn wreiddiol, roedd y castell ‘ma yn enfawr!  Heddiw, er does dim llawer o leoedd ar gau nawr, dych chi’n gallu gweld y maint.  Mae CADW wedi darparu darlun:

P8272460

Does dim tâl i edrych ar Gastell Llawhaden.  Mae e’n byw yn ben o’r lôn fach felly rhaid i chi gerdded tipyn bach o’r maes parcio.  Dim lan y bryd serth er hynny.

P8272457

Roedd darganfyddiad yn fendigedig.  Fel diwedd arbennig, unwaith yn ôl y car, cwrddais â dwy laslances sy’n gwybod y ffordd at Gaerfyrddin.  Maen nhw’n siarad Cymraeg felly gallais ddweud wrthyn nhw yn Gymraeg a dysgais i ffordd gywir hefyd.  Hyfryd iawn!

P8272466

Castell Caerffili

Ar ôl diwrnod o heulwen a Richard, y chwaraewr rygbi sy’n byw drws nesaf, dw i’n teimlo’n well heddiw.  Doniol iawn iawn yw Richard.  Ac mae ci ‘da fe.  Charlie yw ei gi ac mae Charlie yn Yellow Lab – ci mawr!  Mae Charlie yn hoffi yn gwtsh (cwtshing) a ‘yn gusan’ ar eich ceg.  Dyw e ddim yn colli, erioed. Ych-y-fi, germau ci!  Hahahahaha

Beth bynnag, cynt wythnos diwethaf, roedd e’n amlwg y byddai ddim traethawd yn ysgrifennu yn y cartref Rodgers.  Felly penderfynais yrru i Gaerffili ac ymweld â’r castell.  Gyda Gwyn yn ofalus yn y cartref ac mae camera yn llaw, roeddwn i’n bant.

Wel, mae’r ffordd i Gastell Caerffili’n marcio iawn felly ar ôl dim ond dwy troi anghywir ac ‘scenic tour’ o Ddinas Caerffili, ffeindiais y Castell. 

Castell Caerffili

Castell Caerffili

Castell cydganol yw Castell Caerffili ac mae e’n eistedd ar ynys fach.  Mae amffos a llyn ‘da fe ac mae castell yn eithaf mawr.  Mae castell cyntaf gyda amffos bod i wedi gweld.  Felly diddorol iawn iawn oedd e.  Mae llawer o arddangosion, ystafell i’n fyw a Prif Neuadd (maen nhw’n defnyddio hon i ddigwyddiadau), cyfarpar gwarchae (yn gweithio), a llawer o adar. Yn anfoddus, does dim tyrau i ddringo.  Sa i’n siŵr os mae hynny yn achos bod nhw’n gweithio ar y prif porthio o ddim.

Beth bynnag, fel dywedais, mae castell yn eithaf diddorol a mwynhaodd fy ymweliad yn fawr (y te gyda ffrind nes ymlaen hefyd).  Dyw’r dyn yn y siop anrheg ddim yn siarad Cymraeg ond deallodd fi felly cawson ni sgwrs neis, fi yn siarad Cymraeg a fe yn siarad Saesneg.

Gwrandodd y bobol arall yn siop arnon ni ac yn fuan, dysgais fod nhw’n dod o America.  Wel, dyna syrpreis iawn!  Does dim Cymraeg ‘da nhw felly siaradon ni yn Saesneg.  Mae un wraig yn dod o ardal San Jose, California – ble magais!  Mae ei phobol yn dod o’r Agores yn wreiddiol ac mae hi’n siarad Portugese fel iaith gyntaf.  Diddorol.  Wel, ar ôl i ni siarad am damaid bach, penderfynon y bydd hi’n perthnasu i’m nghyn-gŵr efallai – byd bach, i fod siŵr!    Maen nhw’n ymweld â ffrind Cymro sy’n byw yng Nghaerffili.

Dw i wedi postio lluniau ar y tudalen ‘Lluniau‘ neu gallwch chi ffeindio nhw yma os hoffech chi weld mwy o’r castell.

Ystumllwynarth

Aaaaa, siopa…….beth mae ffordd neis i ymlacio.  Ac un diwrnod, bydda i’n cofio’r ffordd dweud Osytermouth yn Gymraeg heb fy ‘cheat sheet’. 

Beth bynnag, roeddwn i wedi blino o eistedd o flaen y cyfrifiadur felly datganais fy annibyniaeth ac es i Ystumllwynarth i brynu anrhegion penblwydd i ffrindiau a rhywbeth i fy mam.  Mae fy mam yn hoffi Cymru ond fydd hi byth yn ei gweld hi achos nid gall hi hedfan nawr.  Felly dw i’n hoffi anfon pethau Cymreig ati hi nawr ac eto.

Wel, does dim siaradwyr Cymraeg yn fy hoff siop anrheg (neu lawer o siopiau yn Ystumllwynarth – gwaetha’r modd, ond dyna ni), ond gwnes i ffeindio siaradwr yn siopa olewydden.  Roedd sgwrs neis ‘da ni a dysgais y gair ‘olewydden’ ohono fe.  Hefyd, teimlais wych ar ôl hynny achos bod e’n dweud fy Nghymraeg yn ‘da iawn’!  Bonws oedd hynny – roeddwn i jyst hapus deall yr hyn dywedodd. 

Roedd llawer o draffig yn Ystumllwynarth fel arfer, ond dim llawer o bobol yn cerdded.  Felly roedd hawdd i symud o gwmpas y dre.  Cerddais ar stryd ochor a ffeindiais siopa siocled gyda siocled Cymreig o waith llaw.  Wedyn cerddais lan y bryn drwy ffordd ochor gyda golygfa hyfryd o’r castell a baner Gymru newydd (cafodd y baner diwedd ei thorri).  Hyfryd yw’r Ddraig Goch yn hedfan ar yr awel!

Mae popeth ‘da nhw yn Ystumllwynarth.  Felly, pam lai prynu swper?  Dw i’n hoffi’r math o siopa ‘ma – ymweld â siop fach yma a siop fach arall yna.  Mae e’n un o’r ‘perks’ o fyw yng Nghymru.  Does dim byd tebyg i hyn yng Nghaliffornia ‘da ni.  Wel, ble roeddwn i’n byw beth bynnag.

Bant i’r gwerthwr pysgod i eog ffres, i’r grîn-groser i lysiau a lemon a dyna ni – pryd perffaith.

Felly, heno, dw i eithaf hapus ac edrych ymlaen at swper blasus.  Bywyd yn dda weithiau, does dim dau amdani….

Harlech

Dw i’n ôl. Gadais i ddydd cynnar achos o’r annwyd twp ‘ma.

Ond diddorol roedd y gweithdy. Ces i ymweld gwych iawn iawn â Jonathan a Marilyn. Roedd Marilyn a fi yn yr un gweithdy gyda Maartin Allcock yn y bore Gwener. Wedyn yn y prynhawn, aethon ni i sesiwn preifat gyda fe. Roedden ni i fod i gael dim ond 15 funud. Ond gweithiodd e gyda ni bron awr. Hyfryd! Dysgodd e i fi ‘rifs’ gitâr newydd a stwff arall thechneg newydd hefyd.

Cwrddais i â Robin Huw Bowen (ym mherson – wow) a ches i sgwrs neis iawn gyda Cass Meurig. A’r sesiynau noswaith – unbelievable! I allu clywed cerddorion o’r caliper, wel, roedd e’n annisgrifiadwy. AC roeddwn i’n gallu chwarae gyda nhw hefyd! Mind blowing. Dw i ddim yn gallu disgrifio’r hyn hwn yn teimlo. (I can’t describe the way that felt.)

Roedd pobol wedi dod o bobman – dyn o Wlad Belg, siaradodd dim ond Saesneg tipyn bach. Ond siaradodd e Gymraeg da iawn! Felly siaradasom ni’n Gymraeg. Roedd gwraig yna sy’n siarad Cymraeg gydag acen Almaeneg. Doeddwn i ddim yn gallu deall dim byd bod hi’n siarad. Wedyn yn y ddinas Harlech Uchel, cwrddais i â gwraig yn siop Spar sy’n siarad Gogledd Cymraeg. Dim problem gyda deall a mwynheais i sgwrs gyda hi’r ddau dro bod i’n mynd yna.

Roedd y daith yn anturiaeth, fel arfer, ac roedd e’n cymryd yn hwy na ddisgwyliais. Yn y lle cyntaf achos bod i’n cael ‘hung up’ yn Aberystwyth. Stopiais i yna i fwyd a phetrol a ffeindiais i lawer o bobol yn siop sy’n siarad Cymraeg. Felly, wrth gwrs, roeddwn i foyn siarad gyda nhw.

Felly cyrhaeddais i yn Harlech am 2:30. Ers roeddwn i’n gynnar iawn iawn, penderfynais i ymweld â Chastell Harlech. Roedd hi’n oer iawn iawn iawn gyda gwynt tymestl-grym (gale force). Wel, cerddais i mewn tŷ porthor a gwthiodd’r gwynt fi yn ôl 3 troed! Yn wir!

Tŷ Porthor

Tŷ Porthor

Felly, cymrais i loches yn ystafell ochr:

Mewn ystafell castell.

Mewn ystafell castell.

Wrth gwrs, ers roedd hi’n wyntog a phopeth, beth lle gwell i fynd na i’r pen o’r tŵr o’r castell!

Felly dringais i lan y 593 staer i’r ben (dim 593 mewn gwirionedd, ond bydda i’n betio mwy na 200). Wel, fel dych chi’n gallu dychmygu, roedd hi’n ddim ond ‘tad’ gwyntog lan yna. Rhaid i fi ddweud, roedd e’n fwy na dychryn bach a mwy na oer. Ond fel gwastad, roedd e’n olygfeydd yn ‘breathtaking’!

Golygfa o'r castell

Golygfa o'r castell

Golygfa Arall o'r castell

Golygfa Arall o'r castell

Prynhawn Gwener, rhwng gweithdai, es i i Lanbedr i weld yr Afon Artro (dw i’n meddwl yr Afon Artro yw hi). Roedd lliwiau hydref hyfryd y diwrnod ‘na:

Afon Artro bron Llanbedr.

Afon Artro bron Llanbedr.

Ar y ffordd yn ôl i Abertawe, gyrrais i ‘scenic tour’ o gwmpas Aberystwyth – yn eiriau arall, cymrais i dro anghywir ac roeddwn i ar goll. laughing smilie Rhaid i fi ddweud bod wrth yn eithaf hoffi Aberystwyth – mae hi’n ddinas neis iawn.

Beth bynnag, roedd taith dda iawn ac roedd y gyrru dros Eryri yn ysblennydd. Ffeindiais i safle gorffwys neis hefyd, rhwng Harlech a Machynlleth – Tan y Coed yw enw e.

Fel gwastad, dw i wedi tynnu llawer o luniau ac os mae Adenydd Celtaidd yn gweithio (doedd e ddim yn gweithio bore ‘ma – dw i’n meddwl bod e’n amser i host newydd), dych chi’n edrych arnyn nhw o’r cyswllt ar y tudalen ‘Lluniau’ yma ar y blog neu clicio yma.

Yma ac yn ôl Eto

Wel, mae fy chwaer a brawd yng nghraith wedi mynd yn ôl i Galiffornia. Ond cawson ni ymweld bendigedig â’n gilydd. Aethon ni i lawer o gestyll (fel fi, mae fy chwaer yn caru cestyll) ac aethon ni siopa ym mhentrefi dros Gymru. :O)

Roedd nos gerddoriaeth werin Cymraeg yn Dŷ Tawe yn ystod eu harhosiad nhw. Felly daethon nhw gyda fi – Roedd Pat (brawd yng ngfraith) yn siarad mewn canu’r guitar i’r cân neu ddwy gan fy ffrindiau, hyd yn oed! Mwynhaodd e’n fawr. Y dydd nesaf, aethon ni at Abercraf i’r Ŵyl Glyndŵr. Roedd hynny cymaint o hwyl – gallwn i wedi aros trwy’r nos!

Roedd Pat yn mwynhau ceisio ei dysgu newydd Cymraeg a doedd e ddim yn hir cyn iddo fe ddweud ‘diolch yn fawr’ wrth bobol yn siopau a thai bwyta. Doedd Kathy ddim yn siŵr am geisio Cymraeg felly dim ond roedd hi’n siarad â phobol Cymry. Dywedodd hi wrtha i fod y bobol Cymry yn neis iawn a chyfeillgar iawn.

Carodd y ddau Cymru a un noswaith dywedon wrtha i ‘You made a great choice of a place to live. It suits you.’ Wel, wrth gwrs, roedd hynny yn gwneud fi teimlo da iawn!

Ein
Fi, Kath & Pat

Roedd neis iawn iawn eu gweld nhw – mae e wedi bod mwy na blynedd ers gwelais i fy nheulu. Ac roedd cyfle ‘da nhw cwrdd â fy ffrindiau, mwynha’r diwylliant Cymreig a gwelaf rhai o’r wlad hyfryd.

Aberystwyth a Phwyntiau Dde

Es i i Aberystwyth y wythnos diwethaf ‘na. Roedd y tywydd yn ofnadwy – bwrw glaw a gwyntog fawr rhywle. Roedd taith yn dda a drwg.

Aberystwyth

Ar y ffordd lan, stopiais i yn Abaty Talyllychau. Bwyodd Dafydd ap Gwilym yna. Does dim llawer o’r Abaty yn aros nawr.

Hefyd, dw i’n stopio ym Mwyngloddiau Aur Dolaucothi. Dyw e ddim amhosibl i ddisgrifio’r harddwch o aur Cymreig. Dw i ddim byth gweld unrhywbeth fel e o’r blaen.

Cyn i fi fynd, roeddwn i’n siarad â’r wraig yn y siop anrheg (Saesnes, credu) pan ofynnodd hi: “How are you enjoying England?” Dim ond llygadrythais i arni hi – allwn i ddim yn credu’r hyn roeddwn i’n clywed. Yn gyflym, mae hi’n newid hynny i “…erm….England and Wales”. Doedd e ddim yn helpu achos bod i’n crac. Wnaeth hi feddwl bod twp dw i – fyddwn i ddim yn gwybod y gwahaniaeth? Wel, gwnaf! Dywedais i wrthi hi “I’ve never been to England. I came here to live in the Nation of Wales and study the language.” Roedd ‘snotty’ dw i’n gwybod ond dyna ni.

Dre neis yw Aberystwyth, meddyliais i, ac efallai byddwn i wedi hoffi hi’n well os dyna rywun gyda fi. Neis yw castell a siopau, ond roeddwn i wedi’n siomi. Roeddwn i wedi’n siomi achos doeddwn i ddim yn clywed un gair o Gymraeg ar y strydoedd, yn y siopau, yn y gwesty neu yn y tŷ bwyta. Dim un! Roeddwn i’n meddwl bod llawer o bobol yn Aberystwyth yn siarad Cymraeg. Ac, er gwnes i ffeindio pobol sy’n siarad Cymraeg, doedden nhw ddim yn siarad â fi. Dw i ddim yn gwybod pam – mae pobol yn Abertawe a Chaerfyrddin yn siarad Cymraeg â fi.

Roedd fy ngwesty yn rheoli gan y Saeson, piau gan y Saeson ac roedd hollol gwesteion eraill yn Saeson. Dim Cymraeg yna!

Gwaeth eto, maen nhw’n anhapus iawn iawn yng Nghymru – gwnaethon nhw ddim byd ond cwyno am Gymru a Chymry! A dw i’n caru Cymru a Chymry. Felly doeddwn i ddim yn moyn clywed hynny!

Felly anhapus roeddwn i wedyn hefyd.

Er hynny, ymwelais i â’r Llyfrgell Genedlaethol Gymru ac mae hi’n fendigedig iawn iawn. Mae llawer o Gymraeg yna.
Byddwn i wedi hoffi aros i oriau a dyna ddigon i gadw fi’n brysur hefyd! Mae llawer o hen hen lyfrau – mae rhai yn mynd yn ôl i’r Canol 0esoedd. Roedd arddangosyn am brotestiadau Cymdeithas Yr Iaith – diddorol iawn iawn. Roedd arddangosyn arall am ddillad Cymreig dros hanes.

Llyfrgell Genedlaethol Gymru

Er roedd y tywydd yn ofnadwy, stopiais i yng Nghastell Henllys ar y ffordd gartref. Er gwaethaf glaw a gwynt mawr, mwynheais i’r Castell yn fawr. Pan ddych chi’n cyrraedd tu mewn y tai crwn, dim mwy gwynt ac maen nhw’n sych – ‘cozy’, mewn gwirionedd. Mae lle diddorol iawn a byddwn i’n argymell bod chi’n ei weld e, os gallech chi.

Castell Henllys

Roeddwn i’n sefyll tu mewn un tŷ crwn gyda drws isel pan tair gwennol yn hedfan drwy’r drws! Roeddwn i’n gallu tynnu llun neis iawn ohonyn nhw. Felly roedd syrpris hyfryd.

Gwennol

Felly, taith dda gan mwyaf a dw i’n falch bod i’n mynd. Ond tro nesaf, bydda i’n dod â ffrind.

Llyfrau – Iawn!

Dw i’n caru llyfrau. Dw i’n gwybod, dw i’n gwybod, dyw ‘caru’ ddim yn air cywir. Ond allaf i ddim yn meddwl o un yn well. Allaf i ddim yn dychmygu bywyd heb lyfrau. Yn anffodus, mae hyn yn golygu ni cherddais i heibio siop llyfr heb yn prynu llyfr(au).

Mae’r diwrnod arall, es i i Fforestfach. Camgymeriad mawr! Dyna Borders yn Fforestfach a does dim llawer o arian ‘da fi ar hyn o bryd. Nawr dyna lei arian ‘da fi. :O(

Ond roedd diwrnod da iawn i ‘browse’ llyfrau gyda’r glaw a phopeth, a ffeindiais i ddau lyfr da; ‘The Fight for Welsh Freedom‘ gan Gwynfor Evans. Darllen bendigedig iawn iawn – dw i’n mwynhau fe’n fawr!

Hefyd, prynais i Glyndŵr, A Gobaith Y Genedl (Agweddau ar y portread o Owain Glyndŵr yn llenyddiaeth y cyfnod modern.). Mae e’n ei swnio e diddorol iawn iawn. Ond dw i’n meddwl bod e’n ymlaen tipyn bach ohona i ar hyn o bryd. Felly bydd rhaid i fi aros darllen e.

Yn The Fight for Welsh Freedom, mae Evans yn dweud am Gastell Dinefwr yn fawr. Felly, roeddwn i’n edrych ar fap CADW a, llawer o’m syrpreis, roedd Castell Dinefwr bant yn agos Llandeilo. Wel, dyw Llandeilo ddim yn bell ohona i felly ddoe es i i ymweld â Llandeilo, gobeithio i ffeindio’r castell hefyd.

Roedd y tywydd yn ofnadwy ond doedd dim llawer o bobol yn Llandeilo (roedd e’n hwyr yn y diwrnod hefyd) ac felly prynais i hufen iâ a cherddais i o gwmpas Llandeilo. (Roeddwn i’n eithaf balch o fy hunan achos prynais i’r hufen iâ defnyddio dim byd ond Gymraeg. Doedd Saesneg ddim yn siarad gan unrhywun yn y siopa yn ystod fy ymweliad – cyntaf i fi :O)

Cerddais i lan un stryd ochor ac, o na!. Siop llyfr. Es i tu fewn y siop, wrth gwrs. Ffeindiais i hen hen lyfr o farddoniaeth i Hazel yn America felly roeddwn i’n hapus iawn am hynny ac wedyn cerddais i lan stryd anghywir. Ar ôl tro neis (ond hir) yn ôl i’r car, roeddwn i’n barod i eistedd lawr! Felly gyrrais i i’r castell a pharc Dinefwr sy’n agos i’r dref ganol (llawer o’m hyfrydwch). Roeddwn i’n rhy hwyr i ddringo lan i’r castell a, fel dywedais i, roedd tywydd yn ‘sucked’ beth bynnag. Dim yn dda iawn i’n ddringo bryniau serth. Ond roeddwn i’n gallu tynnu lluniau (wrth gwrs). Mae’r castell o’r ffordd:

Castell Dinefwr

Ac arall:

Castell Dinefwr

Un mwy:

Castell Dinefwr

Dyna dŷ mawr hefyd. Dw i ddim yn gwybod rhywbeth amdano fe eto:

Tŷ Mawr

Roedd carw gyr yn rhedeg dros y cae ond doeddwn i ddim yn gyflym digon i dal nhw ar ffilm. Ac yn olaf, dyma’r holl dŷ:

Tŷ Mawr

Mae e’n fendigedig iawn iawn i allu gweld y lleoedd bod chi’n darllen amdanyn. Mae e’n dod â’r hanes byw.